Çeliğin özgül ve hacim ağırlığı: çelik türleri tablosu
Çelik, demirin yüzde 2'ye kadar karbon ve başka elementlerle oluşturduğu, şekillendirilebilir bir alaşımdır. Sanayinin hemen her alanında kullanılan çelikler; yapı, mekanik ve fiziksel özellikleri ile kimyasal bileşimlerine göre kalite sınıflarına ayrılır.
Yaygın bazı çelik kalitelerinin özgül ağırlıkları aşağıdaki tabloda verilmiştir:
| Çelik türü | Kalite | Özgül ağırlık (g/cm³) |
| Kriyojenik paslanmaz yapı çeliği | 12H18N10T | 7,9 |
| Isıya ve korozyona dayanıklı paslanmaz çelik | 08H18N10T | 7,9 |
| Düşük alaşımlı yapı çeliği | 09G2S | 7,85 |
| Kaliteli karbonlu yapı çeliği | 10, 20, 30, 40 | 7,85 |
| Karbonlu yapı çeliği | St3sp, St3ps | 7,87 |
| Kalıp takım çeliği | H12MF | 7,7 |
| Yay çeliği | 65G | 7,85 |
| Kalıp takım çeliği | 5HNM | 7,8 |
| Alaşımlı yapı çeliği | 30HGSA | 7,85 |
| Yüksek karbonlu çelik | 70 (VS ve OVS) | 7,85 |
| Orta karbonlu çelik | 45 | 7,85 |
| Düşük karbonlu çelik | 10 ve 10A; 20 ve 20A | 7,85 |
| Düşük karbonlu elektrik çeliği (Armco) | A ve E; EA; EAA | 7,8 |
| Kromlu çelik | 15HA | 7,74 |
| Nitrürlemelik Cr-Al-Mo çeliği | 38HMUA | 7,65 |
| Krom-manganez-silisyum çeliği | 25HGSA | 7,85 |
| Krom-vanadyumlu çelik | 30HGSA; 20HN3A | 7,85 |
Binlerce çelik kalitesi bulunduğundan tabloda yalnız yaygın örnekler yer alır. Hassas mühendislik hesabında ilgili kaliteye ait üretici veya standart verisi kullanılmalıdır.
Çeliğin temel fiziksel parametreleri arasında yoğunluk, doğrusal genleşme katsayısı, elastisite ve kayma modülleri bulunur. Kimyasal bileşime göre karbonlu ve alaşımlı çelikler ayrılır. Karbonlu çeliklerde manganez ve silisyum da bulunabilir; fosfor düşük sıcaklık gevrekliğini, kükürt ise yüksek sıcaklıkta çatlama eğilimini artırabilir.
Özgül ağırlık γ = P/V bağıntısıyla ifade edilir; burada P ağırlık, V hacimdir. Bu değer, boşluksuz ve homojen bir çelik kütlesi için geçerlidir.
Çeliğin ortalama yoğunluğu 7,85 g/cm³ kabul edilir. Alaşım ve işlem etkileri genel olarak şöyledir:
| İşlem veya alaşım elementi | 7,85 g/cm³ referansına göre değişim |
| Karbon | Özgül ağırlığı azaltır |
| Krom, alüminyum, manganez | Özgül ağırlığı azaltır |
| Kobalt, volfram, bakır | Özgül ağırlığı artırır |
| Tel çekmeyle deformasyon | Özgül ağırlığı en çok %2–3 artırabilir |
Sıkça Sorulan Sorular
1 m³ çelik kaç kg gelir?
Çoğu hesapta ortalama çelik yoğunluğu 7,85 g/cm³ alınır; buna göre 1 m³ çelik yaklaşık 7.850 kg gelir. Paslanmaz, takım ve alaşımlı çeliklerde değer biraz değişebilir.
Çelik yoğunluğu neden kaliteye göre değişir?
Çelikte demir ve karbonun yanında krom, nikel, manganez, volfram ve bakır gibi elementler bulunabilir. Alaşım elementleri bileşimi ve dolayısıyla yoğunluğu değiştirir.
Çelik parçanın ağırlığı nasıl hesaplanır?
Parça hacmi, seçilen çelik kalitesinin yoğunluğuyla çarpılır. Yaklaşık hesapta 7.850 kg/m³, hassas hesapta ise ürün belgesindeki değer kullanılmalıdır.