Taş kömürünün özgül ağırlığı ve özellikleri
Taş kömürü, bitkisel kalıntıların tortu altında basınç ve kimyasal dönüşüme uğramasıyla oluşur. Kömürleşme sırasında karbon oranı artar; nem, oksijen ve uçucu bileşikler azalır. Mineral katkılar ince parçacık, kristal, tabaka veya mercekler hâlinde bulunur.
Başlıca fiziksel özellikleri:
- katı yapı;
- yüksek yoğunluk;
- mekanik dayanım;
- bazı koklaşabilir bileşenlerin ısıtıldığında plastikleşip gözenekli kok oluşturması.
| Kömür türü | Yoğunluk (g/cm³) |
| Hümik taş kömürü | 1,4–1,5 |
| Kahverengi kömür türü | 1,6–1,8 |
| Antrasit | 1,3–1,5 |
Bu değerler kömür maddesi veya katı parçanın yoğunluğudur. Depo ve kamyon hesabında parçalar arasındaki boşlukları içeren yığın yoğunluğu kullanılır. Sanayi kullanımına uygunluk yalnız yoğunluğa değil, kül ve diğer analiz değerlerine de bağlıdır.
| Malzeme | 1 m³ ağırlığı, kg |
| Karışık veya parça taş kömürü | 700–900 |
| Parça antrasit | 800–950 |
| Kömür tozu ve ince kömür | 550–750 |
| Nemli veya sıkışmış kömür | 900–1.200 |
En önemli enerji özelliği ısıl değerdir. Kuru ve külsüz maddede yaklaşık 30,5–36,8 MJ/kg olabilir; kullanım hâlindeki nem ve kül gerçek değeri düşürür.
| Madde | Karbon | Hidrojen | Oksijen | Kükürt | Azot | Uçucu madde | Su | Kül |
| Kütle payı, % | 75–92 | 2,5–5,7 | 1,5–15 | 0,5–4 | 0,5–2 | 2–48 | 1–12 | 2–45 |
Bileşim kömür sınıfına göre değişir. Yanma sırasında mineral kül ve bazı zararlı bileşikler çevre ve sağlık açısından kontrol gerektirir.
Taş kömürünün kullanım alanları
Başlıca uygulamalar:
- elektrik ve ısı üretimi;
- metalurjide kok;
- kimya sanayisi;
- bazı yapı ve karbon esaslı malzemeler;
- hidrojenasyon ve aromatik ürünler;
- sentetik gaz ve sıvı yakıt;
- işlenmiş kimyasal ve azotlu ürünler;
- mum, zift ve bazı polimer hammaddeleri.
Taş kömürü hacim ve kütle hesabı
Gerçek yoğunluk doğal küllü kütle veya külsüz madde için ayrı verilebilir. Yakıt ve proses hesabında hangi tabanın kullanıldığı önemlidir.
- Doğal kül içeriğine sahip taş kömürünün yoğunluğu
- Külsüz kömür maddesinin yoğunluğu
Yoğunluk = katı parçaların kütlesi ⁄ katı parçaların hacmi
Sonuç kömür türü, kül ve neme göre değişir.
Sıkça Sorulan Sorular
1 m³ taş kömürü kaç kg gelir?
Depo ve nakliyede parça taş kömürü yaklaşık 700–900 kg/m³ gelir. Nemli veya sıkışmış kömür 900–1.200 kg/m³'e çıkabilir.
Kömürün gerçek yoğunluğu neden yığın ağırlığından yüksektir?
Gerçek yoğunluk kömür maddesini, yığın ağırlığı ise parçalar arasındaki boşlukları da kapsar. Bu nedenle kasadaki bir metreküp kömür daha hafiftir.
Taş kömürünün ağırlık ve kalitesini ne etkiler?
Kömür sınıfı, tane boyutu, nem, kül, uçucu madde ve depolama veya taşımadaki sıkışma başlıca etkenlerdir.