Asbestin özgül ağırlığı, kütlesi, özellikleri ve türleri

Asbest yalnızca inşaatta değil, pek çok alanda kullanılmıştır. “Asbest” terimi; ince lifler oluşturabilen, iyi dayanım, ısı direnci, kimyasal direnç ve esneklik gösteren, bileşimi ve özellikleri farklı mineralleri kapsar. Asbest; amfibol ve serpantin gruplarından oluşan lifli yapılı mineral olarak kabul edilir. Esnek ve ince liflere ayrılabilmesi, iplik hâline bükülebilmesi başlıca özelliklerindendir. Farklı asbest türlerinde magnezyum, sodyum ve demir bileşikleri bulunabilir.

Asbestin çevredeki dayanımı ve biyolojik davranışı, lif demetlerinin uzunluğu ve çapı gibi parametrelerle ilişkilidir. Lif uzunluğu birkaç santimetreye ulaşabilir; çapı ise çoğu durumda milimetre ölçeğini geçmez. Bu nedenle asbest kristalinin lifleri mineral kökenli bir polimer gibi değerlendirilir.

Asbestin özgül ağırlık tablosu

Asbestin yoğunluğu mineralojik türe göre belirgin biçimde değişir. Kütle hâlindeki malzeme için hesaplamalarda çoğunlukla yaklaşık 2,1-3,3 g/cm³ kullanılır; bu da bir metreküp için 2.100-3.300 kg ağırlığa karşılık gelir. Kesin değer asbest türü ve laboratuvar verileriyle belirlenir.

Asbest türleri

Asbest, kristal yapısı bakımından farklı olan amfibol ve serpantin gruplarından oluşur:

• Serpantin mineralleri, krizotil gibi katmanlı veya levhamsı yapıya sahiptir.
• Amfiboller ise krokidolit, tremolit, amosit, antofillit ve aktinolit gibi zincir yapılı minerallerdir.

Asbest türüne göre ürünün rengi değişir ve ayırt edici adlar bu özelliğe göre verilir. Başlıca türler şunlardır:

• Beyaz asbest — krizotil. Renk tonunda küçük değişiklikler olabilir. Bileşimindeki demir ve başka elementlerin varlığıyla diğer türlerden ayrılır. Beyaz asbest lifleri borucuklar şeklinde içi boştur. 1.550 °C'de erir; ısı yalıtım özelliği yüksektir, ancak asit direnci ve ısı iletkenliği düşüktür.
• Mavi asbest — krokidolit. Lif yüzeyindeki demir iyonları nedeniyle her zaman mavimsi tondadır. Lif kalınlığı 0,9-1,8 µm'dir. Dayanım bakımından beyaz asbestten geri kalmaz ve türler arasında en yüksek değerlerdendir. 930-1.150 °C aralığında erir. Ortalama lif uzunluğu 20 mm'dir; bazı durumlarda 50 mm ve üzeri olabilir.
• Kahverengi asbest — amosit. Tonunda küçük değişiklikler olabilen kahverengi renktedir. Yaklaşık 100-250 mm uzunluğunda, 0,7-0,2 µm kalınlığında çok uzun liflere sahiptir. Krizotilden temel farkı, liflere ayrılmasının çok daha zor olmasıdır.

Asbestin önemli özellikleri ısı direnci ve liflerin kimyasal etkilere dayanımıdır; ancak bu değerler türe göre değişir. Krizotil asitlere daha az dayanıklıdır, amfibol türleri ise genellikle asitlere daha dirençlidir. Bununla birlikte her tür asbest, toz oluştuğunda tehlikelidir; bu nedenle eski asbest içeren malzemeler güvenlik kurallarına uyulmadan kesilmemeli, delinmemeli veya sökülmemelidir.