Titanomanyetit cevherinin özgül ağırlığı: yoğunluğu ve ağırlığı

Titanomanyetit cevherleri, cevher oluşturan mineraller ve çeşitli ek kapanımlar içeren doğal oluşumlardır. Başlıca titanomanyetit cevheri mineralleri şunlardır:

• manyetit Fe₃O₄,

• titanomanyetit Fe²⁺(Fe³⁺,Ti)₂O₄,

• ilmenit FeTiO₃,

• çeşitli silikatlar.

Titanomanyetit ve manyetit belirgin manyetik özelliklere sahiptir; ilmenit normalde çok daha zayıf mıknatıslanır. Bu nedenle cevher zenginleştirmede manyetik duyarlılık farkları dikkate alınır.

Bu cevherler bileşimlerine göre sınıflandırılır. Başlıca türleri şunlardır:

• Masif cevherler, ilmenit ve titanomanyetitin levhamsı kapanımlarını içeren manyetit tanelerinden oluşur.

• Saçınımlı cevherler, silikat kütlesi içinde az çok eşit dağılmış titanomanyetit ve manyetit tanelerinden oluşur.

Madencilik açısından masif cevherler doğal olarak daha zengindir; çünkü içerdikleri temel yararlı minerallerin, yani demir ve titanyumun oranı saçınımlı cevherlerdekinden çok daha yüksektir. Ayrıca demir veya titanyum bakımından belirgin biçimde zengin cevherler de ayırt edilir.

Titanomanyetit cevherinin başlıca mineralleri

Titanomanyetit, titanyum içeren bir manyetit çeşidi veya manyetit temelli bir katı çözeltidir. Demirin yanı sıra titanyum oksitleri ve vanadyum, alüminyum, germanyum gibi çeşitli katkılar içerir. Siyah renkli olan mineral taneli kütleler veya oktahedral kristaller hâlinde bulunur.

İlmenit, kahverengi çizgi rengi ve metalik parıltısıyla ayırt edilen siyah bir mineraldir. Levhamsı kristaller oluşturur; taneli kütleler veya masif birikimler hâlinde bulunur. Normal koşullarda manyetik özellik göstermez.

Manyetit veya mıknatıs taşı, metalik ya da yağlı parlaklığa sahip, opak ve siyah bir mineraldir; mat parlaklıklı örnekleri de bulunur. Pusula göstergesini değiştirebilecek kadar güçlü bir ferromanyetiktir.

Titanomanyetit cevherlerinin bileşimi ve yatakları

Titanomanyetit cevherlerinin kimyasal bileşimi oldukça çeşitli olabilir. Cevherde ana bileşenlerin yanı sıra silisyum, vanadyum, alüminyum, krom, magnezyum, kalsiyum, kobalt, kükürt, nikel, arsenik ve hatta daha seyrek görülen tantal, platin, altın, bakır, niyobyum gibi elementler bulunabilir.

Vanadyum içeren titanomanyetit cevherleri endüstriyel işletmecilik açısından önemlidir. Ultramafik ve mafik kayaçlarda oluşan bu cevherlerin vanadyum ve titanyum içeriği yüksektir. Bu endüstriyel cevher türünün en büyük rezervleri Çin, Rusya, Kanada, Norveç, Güney Afrika ve ABD’dedir; Finlandiya ve Brezilya’da da oldukça zengin yataklar bulunur. Avustralya, Hindistan ve Afrika kıyısındaki bazı ülkelerde titanomanyetit içeren kum yatakları keşfedilmiştir.

Titanomanyetit cevherlerinin ağırlığı ve kullanımı

Farklı yataklardaki cevherlerin bileşimi ve fiziksel özellikleri değişir. Titanomanyetit cevherinin yoğun mineral bileşenleri için yaklaşık değer 4,8-5,3 g/cm³ aralığındadır. Kırılmış cevherin yığın yoğunluğu, parçalar arasındaki boşluklar, nem ve tane boyutu dağılımı nedeniyle daha düşük olabilir. Başlıca bileşenlerin özgül ağırlık değerleri tabloda verilmiştir.

Titanomanyetit cevherinin özgül ağırlık ve yoğunluk tablosu

Titanomanyetit yatakları Fe, Ti, V ve değerli ya da nadir metaller de dâhil olmak üzere eşlik eden çeşitli yararlı mineralleri çıkarmak amacıyla işletilir.