Berat tentu gangsa, sifat, pengelasan dan jadual nilai

Gangsa ialah aloi dwikomponen atau berbilang komponen yang terdiri daripada kuprum dan unsur lain selain zink, yang ditambahkan untuk memperbaik sifat logam. Unsur sedemikian, apabila membentuk kira-kira 2,5 peratus daripada jumlah jisim, dikelaskan sebagai komponen pengaloian. Antaranya termasuk timah, plumbum, kromium, besi, mangan, berilium, silikon, fosforus, aluminium serta unsur lain yang serupa.

Gangsa ditandai berdasarkan dua parameter: huruf menunjukkan aloi itu sendiri, manakala angka menunjukkan kandungan komponen pengaloian. Sebagai contoh, БрА5 ialah gangsa jenis aluminium, manakala БрО5 ialah gangsa jenis timah.

Gangsa ialah salah satu bahan tertua di dunia. Pada zaman dahulu, pelbagai alat kerja, senjata dan barangan hiasan dalaman dibuat daripadanya.

Jadual berat tentu gangsa

Gangsa ialah sekumpulan aloi kuprum, maka ketumpatannya bergantung pada gred dan unsur pengaloian. Bagi gangsa timah, julat sekitar 8,7-8,9 g/cm³ sering digunakan, tetapi nilai bagi gangsa aluminium, silikon, berilium dan plumbum mungkin berbeza. Untuk pengiraan tepat, ketumpatan gred tertentu diambil daripada jadual atau helaian data bahan.

Pengiraan berat gangsa menjadi lebih mudah dengan jadual berikut yang menyenaraikan nilai berat tentu dan berat gangsa dalam unit ukuran yang berbeza.

Jadual berat gangsa

Pengelasan gangsa

Gangsa dikelaskan berdasarkan dua ciri: teknologi dan kimia.

Mengikut ciri teknologi, gangsa dibahagikan kepada dua jenis:

• Gangsa tempa. Jenis gangsa yang sangat sesuai untuk pemprosesan mekanikal seperti penempaan, pengecapan atau pembentukan alur. Jenis ini mempunyai kandungan timah yang rendah, tidak melebihi 6 peratus, sekali gus menjadikan bahan asal sangat mulur.
• Gangsa tuangan. Jenis gangsa khas untuk menghasilkan tuangan berbentuk. Ia digunakan dalam pengeluaran komponen mesin yang beroperasi dalam air masin serta untuk membuat gear dan pelapik galas.

Mengikut ciri kimia, gangsa dibahagikan kepada:

• Gangsa timah. Jenis ini ialah aloi gangsa dengan timah sebagai komponen utama, manakala fosforus, plumbum dan zink boleh digunakan sebagai bahan campuran tambahan. Timah membantu bahan memperoleh keanjalan, kebolehcairan dan kekerasan, yang sangat baik untuk proses penggilapan. Komponen tambahan digunakan untuk memperbaik sifat tuangan, mekanikal dan antigeseran.
• Gangsa khas tanpa timah. Jenis gangsa ini ialah aloi yang tidak menggunakan timah. Berbanding gangsa timah, prestasinya tidak kurang baik dan dalam sesetengah aspek malah lebih unggul.

Sifat gangsa

Gangsa mempunyai kekuatan tinggi, ketahanan kakisan dan sifat antigeseran yang sangat baik. Bahan ini sangat tahan terhadap air masin, udara, larutan asid dan larutan berkarbonat. Gangsa amat sesuai diproses melalui pematerian dan pengimpalan menggunakan pateri lembut atau keras.

Warna gangsa bergantung pada jenis komponen pengaloian dalam komposisinya dan boleh berubah daripada putih hingga merah. Komponen tersebut turut menghasilkan sifat bahan yang berbeza:

• Penambahan nikel, timah, aluminium dan silikon meningkatkan ketahanan kakisan, keanjalan dan kekuatan
• Penambahan fosforus, zink dan plumbum melengkapkan sifat jenis sebelumnya dengan sifat antigeseran yang lebih baik
• Penambahan besi dan nikel menghasilkan aloi penghabluran semula berbutir halus
• Penambahan berilium, zirkonium dan kromium meningkatkan ketahanan haba serta mengurangkan kekonduksian elektrik