Çelik kullanım alanları: inşaat, ulaşım ve sanayi
Çelik; sanayi, inşaat, ulaşım ve günlük yaşamın ana yapı malzemelerindendir. Taşıyıcı sistem, donatı, boru, bağlantı, takım, makine parçası, ekipman gövdesi ve tıbbi aletlerde kullanılır.
Çelik nedir?
Çelik, genellikle yaklaşık %2’yi aşmayan karbon içeren demir alaşımıdır. Karbon artışı sertlik ve dayanımı yükseltebilir, sünekliği ve işlenebilirliği azaltabilir. Manganez, silisyum, krom, nikel, molibden ve vanadyum gibi elementler kalite ve özellikleri belirler.
Dayanım, kaynaklanabilirlik, işlenebilirlik, onarılabilirlik ve geniş özellik seçeneği çeliğin temel avantajlarıdır.
Çelik türleri
Kullanıma göre yapı, takım ve özel çelikler; bileşime göre karbonlu ve alaşımlı çelikler ayrılır. Karbonlu türler düşük, orta ve yüksek karbonlu olabilir.
Alaşım katkıları korozyon, ısı, aşınma, don ve sertleşebilirlik özelliklerini değiştirir. Paslanmazlık çoğunlukla yeterli krom ve uygun alaşım bileşimiyle sağlanır.
Karbonlu çeliğin kullanım alanları
Düşük karbonlu çelik levha, pres parçası, kaynaklı yapı ve yüksek süneklik gereken gövdelerde kullanılır.
Orta karbonlu türlerden ısıl işlem sonrası mil, dişli, aks, biyel ve volan yapılır. Yüksek karbonlu türler yay, tel, bıçak, testere, keski ve aşınma dirençli takımda kullanılır.
Karbonlu takım çelikleri matkap, kesici, marangoz ve metal işleme takımlarında yer alır. Kalite ve ısıl işlem işin gereksinimine göre seçilir.
Alaşımlı çeliğin kullanım alanları
Alaşımlı çelik sıradan karbonlu çeliğin yetersiz kaldığı aşınma, korozyon, ısı ve darbe koşullarında kullanılır.
Başlıca uygulamalar:
- cerrahi ve tıbbi ekipman;
- dikişsiz, kaynaklı ve spiral boru;
- köprü, yol, sanayi ve konut yapısı;
- gemi, uçak, tren ve otomobil;
- matkap, freze, kılavuz ve pafta;
- büyük ve karmaşık makine parçaları;
- sürtünme, darbe ve yüksek yük altındaki elemanlar;
- bıçak ve kesici takım;
- paslanmaz boru, tank ve ekipman.
Çelik nerelerde kullanılır?
İnşaatta donatı, kiriş, kolon, makas, ankraj, bağlantı, profil, çatı ve cephede; makinede mil, aks, gövde, dişli, yay ve bağlantıda kullanılır. Enerji ve kimyada boru, basınçlı kap, eşanjör ve vana elemanlarında yer alır.
Günlük yaşamda tencere, takım, beyaz eşya, mobilya, kilit, bıçak ve sıhhi tesisat ürünlerinde bulunur.
Çelik seçerken nelere dikkat edilmeli?
Kalite, standart, bileşim, ısıl işlem, ürün biçimi, kaynak koşulu, sıcaklık, ortam, yük ve korozyon gereksinimi birlikte değerlendirilmelidir. Kritik yapıda seçim proje ve hesapla yapılır.
İlgili içerikler
Sıkça Sorulan Sorular
Çelik en çok nerelerde kullanılır?
İnşaat, makine, ulaşım, enerji, bağlantı elemanı, boru, donatı, takım ve ev eşyasında kullanılır. Alan; kalite, dayanım, kaynaklanabilirlik ve korozyon koşullarına bağlıdır.
Karbonlu ve alaşımlı çeliğin farkı nedir?
Karbonlu çelik özelliklerini esas olarak demir ve karbondan alır. Alaşımlı çelikte krom, nikel, molibden ve vanadyum gibi katkılar korozyon, ısı, aşınma veya dayanımı geliştirir.
Paslanmaz çelik neden her yerde kullanılmaz?
Korozyona daha iyi dayanır, ancak daha pahalıdır ve her işte dayanım, işlenebilirlik veya kaynak açısından en iyi seçenek değildir.