Osmiyumun özgül ağırlığı, özellikleri, elde edilmesi ve değer tablosu

Osmiyum, platin grubunda yer alan bir kimyasal element ve geçiş metalidir. Kompakt hâlde mavimsi ton taşıyan, parlak ve gümüş beyazı bir metaldir. Bilinen en yoğun metallerden biridir ve yoğunluğu iridyumunkine yakındır.

Sanayide platin grubu metal hammaddelerinin işlenmesi sırasında elde edilir. Nadirliği, yüksek maliyeti ve kimyasal özellikleri nedeniyle sınırlı fakat teknik açıdan önemli alanlarda kullanılır.

Osmiyum özgül ağırlık tablosu

Osmiyum karmaşık ve nadir bir metal olduğundan kesin fiziksel değerleri referans verileri ve laboratuvar ölçümleriyle belirlenir. Ortalama yoğunluğu yaklaşık 22,61 g/cm³’tür. Buna göre 1 m³ osmiyum yaklaşık 22610 kg ağırlığındadır.

Osmiyumun özellikleri

Osmiyum çok sert, yoğun ve kırılgandır. Yüksek sertlik ve kırılganlığı nedeniyle mekanik olarak işlenmesi zordur. Erime noktası yaklaşık 3033 °C, kaynama noktası yaklaşık 5012 °C’dir. Paramanyetik metaller arasında yer alır.

Kompakt osmiyum birçok asit ve baza karşı oldukça dayanıklıdır; toz hâlinde ve ısıtıldığında daha kolay tepkimeye girer. Uçucu ve toksik osmiyum tetroksit oluşturabilmesi önemli bir özelliğidir. Bu nedenle osmiyum bileşikleriyle çalışırken güvenlik kurallarına kesinlikle uyulmalıdır.

Osmiyumun canlılar için bilinen bir biyolojik rolü yoktur. Bazı bileşikleri, özellikle osmiyum tetroksit toksiktir.

Osmiyumun elde edilmesi

Doğada genellikle başta iridyum olmak üzere diğer platin grubu metallere bağlı hâlde bulunur. Platin hammaddesinin işlenmesi sırasında yan ürün olarak elde edilir. Bileşenler ayrıldıktan sonra osmiyum kimyasal yöntemlerle ayrıca arıtılır ve metal hâline indirgenir.

Osmiyumun kullanım alanları

Nadir ve pahalı olduğundan sınırlı kullanılır. Başlıca alanlar:

• iridyum, rutenyum ve diğer platin grubu metallerle aşınmaya dayanıklı, çok sert alaşımlarda kullanım;
• yüksek sertlik ve aşınma direnci gereken özel kontak, uç ve parçalarda kullanım;
• dolma kalem uçları, hassas cihaz yatakları ve sert, aşınmaya dayanıklı küçük parçalarda kullanım;
• bazı osmiyum bileşiklerinin katalizör olarak kullanılması;
• biyolojik örneklerin sabitlenmesi ve kontrastlanması için elektron mikroskobunda osmiyum tetroksit kullanımı;
• daha sonra neredeyse tamamen tungstenle değiştirilen akkor lamba filamentlerinde tarihsel kullanım;
• bilimsel ve laboratuvar araştırmaları.