Rulman kullanım alanları: yuvarlanmalı ve kaymalı yataklar

Rulman veya yatak, mil, eksen ya da başka hareketli parçayı destekler ve temas yüzeylerindeki sürtünmeyi azaltır. Mekanizma daha düzgün çalışır, daha az aşınır ve tasarlanan radyal, eksenel veya birleşik yükleri taşır.

Elektrik motoru, pompa, redüktör, otomobil, tren, takım tezgâhı, beyaz eşya, tarım ve inşaat makinesi dâhil hemen her teknik sistemde kullanılır. Seçim yük, hız, sıcaklık, yağlama, kirlilik, ömür ve montaj alanına bağlıdır.

Rulman ve yatak türleri

İki ana grup yuvarlanmalı ve kaymalı yataklardır. Yuvarlanmalı yatakta iç ve dış bilezik arasında bilya, silindirik, iğneli veya konik makara bulunur. Kaymalı yatakta mil burç, yatak kabuğu veya kılavuz yüzey üzerinde hareket eder; sürtünmeyi malzeme çifti ve yağlama azaltır.

Radyal rulman enine, eksenel rulman mil doğrultusundaki, radyal-eksenel rulman ise birleşik yükü taşır. Yapı, malzeme, geçme, hassasiyet, sızdırmazlık ve yağlama birlikte değerlendirilir.

Yuvarlanmalı rulmanların kullanım alanları

Bilyalı rulmanlar orta yük ve yüksek hızda; makaralı rulmanlar daha yüksek radyal yükte; konik makaralı rulmanlar radyal ve eksenel yük birlikteyken; iğneli rulmanlar dar radyal alanda kullanılır.

Başlıca kullanım alanları:

• Elektrik motoru, jeneratör, fan ve pompa.
• Otomobil, römork, tarım ve iş makinesinde porya, şanzıman, tahrik ve makara düğümleri.
• Takım tezgâhı, konveyör ve sanayi makinesinde mil, tambur, merdane ve redüktör.
• Çamaşır makinesi, elektrikli süpürge, matkap, taşlama ve küçük tahrikler.
• Metalurji, madencilik ve ağır makinede yüksek yük, kir, titreşim ve sıcaklığa uygun özel tasarımlar.

Kaymalı yatakların kullanım alanları

Kaymalı yatak burç veya yatak yüzeyinden oluşan basit bir düzendir. Düşük hızda yüksek yük, darbe ve kirli ortamda avantaj sağlayabilir. Çoğu uygulamada doğru yağlama gerekir; kendinden yağlamalı malzemeler de vardır.

Tipik uygulamalar:

• İnşaat, yol ve tarım makinesinde burç, mafsal ve pim.
• Mil desteği, takım tezgâhı kılavuzu ve dar alandaki doğrusal hareket.
• Motor, kompresör, türbin ve hidrodinamik yağlamalı ağır makine.
• Düşük hız, yüksek yük, titreşim veya periyodik darbe bulunan düğümler.
• Basitlik, onarılabilirlik ve kir direnci gereken mekanizmalar.

Rulman nasıl seçilir?

Hareket türü, yük büyüklüğü ve yönü, devir, sıcaklık, darbe, hassasiyet, yağlama ve bakım koşulları değerlendirilir. Yuvarlanmalı rulman standart ve düşük sürtünmeli dönüşte; kaymalı yatak kompaktlık, ağır yük, darbe veya basit yapı gerektiğinde seçilir.

Rulman kullanımı tek bir sektörle sınırlı değildir: hareketi desteklemek, sürtünmeyi, aşınmayı ve yükü kontrol etmek gereken bütün mekanizmalarda bulunur.