Tebeşirin özgül ağırlığı, özellikleri ve ağırlık tablosu

Tebeşir yapı işlerinde oldukça sık kullanılır. Büyük ölçüde kalsitten oluşan karbonat kökenli bir kayaçtır; daha az miktarda dolomit, organik maddeler, kumlu ve killi parçacıklar içerir. Saf tebeşirde bu son katkıların oranı %5’ten azdır.

Tebeşirin özgül ağırlık tablosu

Tebeşir gözenekli bir karbonat kayacı olduğundan hesaplamalarda malzemenin dış görünüşüne göre yoğunluk belirlemek yerine referans değerler kullanılır. Gerçek değer dayanım, gözeneklilik, nem ve fraksiyona bağlıdır. Tebeşirin ortalama özgül ağırlığı 1,4-2,7 g/cm³ arasındadır. Düşük dayanımlı tebeşir için bu değer 1,4-1,55 g/cm³, az dayanımlı tebeşir için yaklaşık 1,8 g/cm³, orta dayanımlı tebeşir için yaklaşık 2,4 g/cm³, yoğun ve dayanımlı tebeşir için ise 2,69-2,72 g/cm³’tür.

Tebeşirin özgül ağırlığı ve yığın yoğunluğunun hesaplanmasını kolaylaştırmak için aşağıdaki tablo kullanılabilir.

Tebeşirin özellikleri

Kökenine göre tebeşir, kimyasal, organojenik ve kırıntılı türlere ayrılan kireçtaşları grubuna dâhildir. Bu türler fiziksel ve mekanik özellikleri bakımından birbirinden önemli ölçüde farklıdır. Tebeşir, kabuk taşı gibi organojenik kireçtaşları grubundadır.

Tebeşir; bileşiminin büyük bölümü kalsitten oluşan, zayıf çimentolanmış beyaz bir kayaçtır. Kalsit oranı yaklaşık %91-98,5’tir. Bazı tebeşir türlerinde 0,01 mm’den küçük toz hâlinde kalsit ve bileşimin yaklaşık %60’ına ulaşabilen çok küçük kabuk parçaları bulunabilir.

Tebeşir, organojenik ve kimyasal kireçtaşları arasında geçiş tipi bir kireçtaşı olarak tanımlanır. Özgül ağırlığı ortalama 1,4-2,72 g/cm³, hacimsel ağırlığı ise yaklaşık 1,51 g/cm³’tür. Doğal tebeşirde yüksek nem ve gözeneklilik görülebilir; bazı kaynaklar yaklaşık %32 nem ve %44 gözeneklilik değerini verir. Mineralojik ölçekte tebeşir, esas olarak kalsitten oluştuğu için yumuşak kayaçlara girer.

Doğal tebeşir dona dayanıklı değildir: birkaç donma-çözülme çevriminden sonra 1-3 mm boyutunda çok sayıda parçaya ayrılır. Bu durum bazen olumlu bir özellik sayılır; çünkü bu süreçlerde toprağı nötralize etme etkisi uzun süre korunur.

Tebeşir türleri

Başlangıçta tebeşirin her yatakta fiziksel özellikleri ve kimyasal bileşimi aynı olan bir kayaç kütlesi olduğu düşünülürdü. Ancak malzemenin yoğun kullanımı, bu özelliklerin tebeşir türüne göre değiştiğini göstermiştir. Bu nedenle yataklarda üretimden önce yalnızca kaliteli tebeşirin çıkarılması için jeolojik-teknolojik haritalama yapılır.

Tebeşir dayanımına göre aşağıdaki türlere ayrılır:

• düşük dayanımlı tebeşir;
• az dayanımlı tebeşir;
• orta dayanımlı tebeşir;
• dayanımlı yoğun tebeşir.