Phạm vi ứng dụng của amoniac: amoniac được dùng ở đâu

Amoniac là một trong những hóa chất quan trọng nhất của công nghiệp. Đây là hợp chất của nitơ và hydro có công thức NH3, tồn tại ở dạng khí không màu với mùi khai đặc trưng. Amoniac được sản xuất với khối lượng lớn vì cần thiết cho phân bón, nguyên liệu hóa chất, hệ thống lạnh, chất tẩy rửa và việc điều chế nhiều hợp chất amoni khác nhau.

Câu hỏi amoniac được dùng ở đâu thường gắn trước hết với nông nghiệp và công nghiệp hóa chất, nhưng ứng dụng của nó không chỉ giới hạn ở đó. Cũng cần lưu ý rằng amoniac có độc tính, gây kích ứng niêm mạc và đường hô hấp; ở nồng độ cao, chất này nguy hiểm đối với con người. Vì vậy, mọi ứng dụng công nghiệp của amoniac đều đòi hỏi kiểm soát độ kín, thông gió và tuân thủ quy tắc an toàn.

Tính chất của amoniac

Các tính chất vật lý và hóa học quyết định những lĩnh vực ứng dụng chính của amoniac. Amoniac tan tốt trong nước, tạo thành dung dịch amoniac. Chất này có tính bazơ và phản ứng với axit để tạo muối amoni. Chẳng hạn, phản ứng giữa amoniac và axit nitric được sử dụng để sản xuất amoni nitrat, một thành phần của phân bón.

Amoniac còn được dùng làm nguyên liệu hóa chất và thuốc thử. Trong công nghiệp, nó tham gia sản xuất axit nitric, muối amoni, urê, một số amin và các sản phẩm chứa nitơ khác. Trong một số quy trình công nghệ riêng biệt, amoniac lỏng có thể được dùng làm dung môi, nhưng các quy trình đó đòi hỏi thiết bị chuyên dụng.

Các lĩnh vực sử dụng amoniac

Dù có độc tính, amoniac vẫn được dùng trong nhiều ngành. Phần lớn lượng amoniac sản xuất ra được dùng để chế tạo phân bón và sản phẩm hóa chất. Những hướng ứng dụng chính gồm:

• sản xuất phân bón: amoni nitrat, amoni sunfat, urê và các loại phân đạm khác;
• sản xuất axit nitric bằng phương pháp oxy hóa xúc tác amoniac;
• sản xuất soda ash theo phương pháp amoniac;
• điều chế muối amoni và các hợp chất nitơ khác;
• kỹ thuật lạnh công nghiệp, trong đó amoniac được dùng làm môi chất lạnh R-717;
• dung dịch amoniac dùng trong các sản phẩm tẩy rửa gia dụng và kỹ thuật;
• một số ứng dụng y tế và phòng thí nghiệm của dung dịch amoniac.

Trong nông nghiệp, amoniac trước hết là nguồn cung cấp nitơ liên kết. Chất này được dùng làm nguyên liệu để sản xuất phân bón nuôi cây. Tuy nhiên, lượng phân đạm đưa vào đất phải được định mức: dư thừa hợp chất nitơ có thể làm suy giảm tình trạng đất, gây ô nhiễm nước và giảm chất lượng nông sản.

Amoniac trong kỹ thuật lạnh

Amoniac được dùng làm môi chất lạnh trong các hệ thống lạnh công nghiệp. Nhờ đặc tính nhiệt động tốt và tiềm năng làm nóng toàn cầu thấp, nó được sử dụng nhiều tại kho lạnh lớn, cơ sở chế biến thực phẩm và các hệ thống công nghiệp khác. Nhược điểm chính của giải pháp này là độc tính của amoniac, vì thế thiết bị phải được thiết kế và bảo dưỡng theo các yêu cầu an toàn nghiêm ngặt.

Ứng dụng amoniac trong y tế và gia dụng

Trong gia đình, người ta không dùng amoniac khan mà dùng dung dịch amoniac trong nước. Dung dịch này có trong một số chất tẩy rửa, giúp loại bỏ dầu mỡ và vết bẩn trên kính, gốm cùng kim loại. Không được trộn những sản phẩm này với chất chứa clo và chỉ được sử dụng theo đúng hướng dẫn.

Trong y tế, dung dịch amoniac còn được gọi là dung dịch khai. Nó có thể được dùng như chất kích thích để ngửi trong thời gian ngắn khi ngất và trong một số chế phẩm dùng ngoài da. Uống amoniac hoặc dùng để tự điều trị là nguy hiểm. Mọi ứng dụng y tế đều phải tuân theo hướng dẫn và chỉ định của chuyên gia.

Amoniac vẫn là một chất quan trọng đối với công nghiệp hóa chất, nông nghiệp và kỹ thuật lạnh. Tuy nhiên, lợi ích của nó gắn trực tiếp với cách xử lý đúng: đây là chất hiệu quả trong sản xuất nhưng phải được sử dụng thận trọng vì có độc tính và gây kích ứng.