Berat tentu bijih kuprum: ketumpatan dan jenis

Bijih kuprum tergolong dalam kumpulan bijih logam bukan ferus. Dalam bijih teroksida, logam terdapat dalam bentuk sebatian mengandungi oksigen seperti karbonat, silikat, oksida, sulfat dan mineral lain. Kuprum terdapat dalam bijih campuran yang mengandungi logam dalam bentuk teroksida dan sulfida serta dalam bijih asli dalam keadaan bebas. Bijih primer kebanyakan mendapan industri mengandungi kuprum dalam bentuk sulfida.

Kini, mineralogi mengetahui lebih daripada 200 pembentukan mineral semula jadi yang mengandungi kuprum. Daripadanya, jenis berikut sesuai untuk dilombong:

• Bijih sulfida: kalkopirit mengandungi 34-35% kuprum, bornit 52 hingga 65%, kalkosit sehingga 80%.

• Bijih kuprum-nikel: kubanit mengandungi 22 hingga 45% Cu.

• Kuprum asli mengandungi 98 hingga 100%.

• Bijih teroksida: malakit sehingga 57,5%, azurit sehingga 56%, krisokola sehingga 36%, brokantit sehingga 56%, kuprit sehingga 89% dan lain-lain.

Mendapan bijih kuprum

Bijih yang dipanggil bijih kuprum turut mengandungi banyak mineral lain. Mendapan dengan kandungan kuprum melebihi 0,5% berdaya maju untuk dibangunkan.

Pembentukan di Semenanjung Kola, Chile dan Zambia dianggap antara mendapan industri terbesar; mendapan besar bijih kuprum porfiri turut dilombong di Amerika Syarikat, Poland, Kanada, Peru dan negara lain. Menurut ahli sains, semua mendapan industri utama mengandungi lebih daripada 680 juta tan kuprum.

Kuprum asli dengan kandungan logam tulen maksimum sangat jarang terdapat dalam pembentukan semula jadi. Sebatian mengandungi kuprum yang paling lazim ialah:

• Bornit. Mineral ini ditemukan oleh ahli sains Czech I. Born dan dinamakan sempena beliau. Ia lebih dikenali sebagai pirit merak atau kuprum ungu. Rupanya berbeza mengikut genesis. Komposisinya mengandungi sehingga satu perempat sulfur dan lebih 10% Fe. Kandungan kuprum dalam bornit mencapai 63%.

• Kalkopirit atau pirit kuprum ialah mineral hidroterma yang tergolong dalam bijih polilogam.

• Kalkosit. Bijih ini boleh mengandungi sehingga 80% kuprum, manakala selebihnya sulfur. Permukaan berbutir padat yang berkilau dalam rona daripada warna plumbum hingga hitam pekat menyebabkan mineral ini digelar “kilauan kuprum”.

Antara pembentukan jarang yang mengandungi kuprum, yang paling dikenali ialah:

• Malakit, yang mempunyai struktur cerah dan cantik. Batu hijau ini digunakan secara meluas untuk kraftangan. Kuprum karbonat hijau tergolong dalam kelas bijih kuprum polilogam. Batuan mengandungi kuprum lain seperti kuprit dan kuprum asli sering terdapat berhampiran malakit.

• Azurit atau kuprum biru. Mineral biru terang ini mempunyai kekerasan tersendiri. Mendapannya dilombong di Congo, Maghribi, Greece, Perancis, United Kingdom dan Australia. Mendapan bijih kuprum sulfida terdapat berhampiran malakit dan azurit yang sering bercantum.

• Kovelin ialah mineral kumpulan sulfida yang pertama kali ditemukan di kaki Gunung Vesuvius dan berasal daripada proses metasomatik. Mineral lembut berwarna biru keunguan ini mempunyai kilauan logam. Kandungan kuprumnya melebihi 65%. Mendapan dilombong di Chile, Amerika Syarikat, Serbia dan Itali.

Berat tentu bijih kuprum berbeza mengikut jenis dan komposisi mineral. Jadual ketumpatan memberikan purata nilai rujukan berat tentu, yang nilai berangkanya dalam sistem SI bersamaan dengan nilai ketumpatan.

Jadual berat tentu bijih kuprum (mineral yang tergolong dalam bijih kuprum)