Bakır cevherinin özgül ağırlığı: yoğunluğu ve türleri

Bakır cevheri demir dışı metal cevherleri grubundadır. Oksitli cevherlerde metaller karbonat, silikat, oksit, sülfat ve başka oksijenli bileşikler hâlinde bulunur. Bakır hem oksitli hem sülfürlü biçimi içeren karışık cevherlerde ve serbest metal hâlindeki doğal cevherlerde görülür. Endüstriyel yatakların çoğundaki birincil cevherler bakırı sülfürlü biçimlerde içerir.

Mineralojide bakır içeren 200’den fazla doğal mineral oluşumu bilinmektedir. İşletilmeye uygun başlıca türler şunlardır:

• Sülfürlü cevherler: %34-35 bakır içeren kalkopirit, %52-65 içeren bornit ve %80’e kadar içeren kalkozin.

• Bakır-nikel cevherleri: %22-45 Cu içeren kubanit.

• Doğal bakır: %98-100.

• Oksitli cevherler: %57,5’e kadar malakit, %56’ya kadar azurit, %36’ya kadar krizokol, %56’ya kadar brokantit, %89’a kadar kuprit ve diğerleri.

Bakır cevheri yatakları

Bakır cevheri olarak adlandırılan kayaçlar çok miktarda başka mineral de içerir. Bakır oranı %0,5’in üzerinde olan yatakların işletilmesi ekonomik açıdan verimlidir.

En büyük endüstriyel yataklar Kola Yarımadası, Şili ve Zambiya’dadır; ABD, Polonya, Kanada, Peru ve başka ülkelerde büyük porfiri bakır cevheri yatakları işletilmektedir. Bilim insanlarının tahminine göre tüm büyük endüstriyel yataklarda 680 milyon tondan fazla bakır bulunmaktadır.

Doğal oluşumlarda en yüksek saf metal oranına sahip doğal bakır son derece azdır. Bakır içeren en yaygın bileşikler şunlardır:

• Bornit. Adını onu keşfeden Çek bilim insanı I. Born’dan alır. Tavuskuşu cevheri veya mor bakır cevheri olarak da bilinir. Oluşum biçimine göre farklı görünebilir. Bileşiminde dörtte bire kadar kükürt ve %10’dan fazla Fe bulunur. Bakır oranı %63’e ulaşır.

• Kalkopirit veya bakır piriti, hidrotermal kökenli ve polimetalik cevherler grubunda bulunan bir mineraldir.

• Kalkozin. Bu cevher %80’e kadar bakır içerir, kalan bölümü kükürttür. Kurşun renginden koyu siyaha değişen, sık taneli ve parlak yüzeyi nedeniyle “bakır parıltısı” olarak da adlandırılır.

Bakır içeren daha seyrek oluşumların en bilinenleri şunlardır:

• Malakit, güzel ve parlak yapılı yeşil bir süs taşıdır. Bakır karbonat yeşili, polimetalik bakır cevherleri sınıfındadır. Malakit yakınında çoğu zaman kuprit ve doğal bakır gibi başka bakırlı kayaçlar bulunur.

• Azurit veya bakır mavisi, parlak mavi ve kendine özgü sertlikte bir mineraldir. Kongo, Fas, Yunanistan, Fransa, Birleşik Krallık ve Avustralya’da yatakları işletilir. Birbiriyle sıkça iç içe büyüyen malakit ve azurit yataklarının yakınında sülfürlü bakır cevherleri bulunur.

• Kovellin, ilk kez Vezüv’ün eteklerinde bulunan metasomatik kökenli bir sülfür mineralidir. Metalik parlaklıklı, mavi-mor renkli ve oldukça yumuşaktır. Bakır oranı %65’in üzerindedir. Şili, ABD, Sırbistan ve İtalya’da işletilen yatakları vardır.

Bakır cevherinin özgül ağırlığı mineral türüne ve bileşimine göre değişir. Aşağıdaki yoğunluk tablosunda, SI sistemindeki sayısal değeri özgül ağırlıkla örtüşen ortalama referans değerler verilmiştir.

Bakır cevheri özgül ağırlık tablosu (bakır cevheri mineralleri)