Bazaltın özgül ağırlığı, özellikleri ve ağırlığı
Bazalt; manyetit ve titanomanyetit gibi cevher mineralleri, bazik plajiyoklaz, demir-magnezyum mineralleri ve daha seyrek olarak olivin, nefelin ile lösit içeren yüzey kayaçlarından biridir. Kristal boyutuna ve özelliklerine göre şu türlere ayrılır:
- İnce, orta veya iri taneli olabilen dolerit
- Yalnızca ince taneli türü bulunan anamezit
- İkincil hidrotermal süreçlerin yol açtığı değişimlerle standart türlerden ayrılan porfirit; diyabaz porfiriti olarak da adlandırılır
Bazalt çoğunlukla doğal hâliyle kullanılır. Bununla birlikte alkaliliği yüksek bazalt kayaçları eritilerek de değerlendirilebilir; bu malzemeye ergitilmiş bazalt denir. Doğal bazalttan farklı olarak daha ince taneli bir yapıya, mekanik hasara, kimyasal ve ısıl etkilere karşı yüksek dayanıklılığa ve iyi elektrik yalıtım özelliklerine sahiptir.
Bazaltın özgül ağırlık tablosu
Bazalt karmaşık bir kayaç olduğundan özgül ağırlığını özel donanım olmadan elle hesaplamak mümkün değildir; bunun için özel laboratuvarlar kullanılır. Çoğu işte ortalama özgül ağırlık yeterlidir. Doğal bazaltta bu değer 2,7-3,2 g/cm³, bazalt camında ise 2,7-2,85 g/cm³ aralığındadır.
Gerekli değerleri bulmayı ve hesaplamayı kolaylaştırmak için bazalt ağırlıkları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
| Bazalt türü | Özgül ağırlık (g/cm³) | 1 m³ ağırlığı (kg) |
| Doğal bazalt | 2,7-3,2 | 2700-3200 |
| Bazalt camı | 2,7-2,85 | 2700-2850 |
| Islak bazalt | 2,5 | 2500 |
| Diyabaz | 3 | 3000 |
| Ergitilmiş bazalt | 2,9-3,1 | 2900-3100 |
Bazaltın özellikleri
Bazalt porfirik veya afirik yapıda olabilir. Doğal hâlinde camsı ve kriptokristalin bir kütle görünümündedir. Dokusu çoğunlukla masiftir; gözenekli, cürufumsu ve kabarcıklı türler daha seyrektir. Kütle, manyetit parçacıklarıyla yaygın biçimde dolmuş kristalleşmemiş volkanik camdan ve piroksen, olivin, plajiyoklaz, daha seyrek olarak da hornblendin mikroskobik oluşumlarından meydana gelir.
Bazaltın ayırt edici özelliği altıgen prizmatik sütun yapısıdır. Bu sütunlar onlarca metre uzunluğa ulaşır ve yüzeye dik yönlenir. Bazalt örtülerinin üst bölümünde lavdan volkanik gazların çıkması nedeniyle gözeneklilik artar.
Bazaltın başlıca teknik özellikleri şunlardır:
- Yoğun türlerin gözenekliliği genellikle düşüktür; gözenekli ve ayrışmış bazaltlarda belirgin biçimde daha yüksek olabilir
- Su emme gözenekliliğe ve çatlaklara bağlıdır; yoğun taşta düşük, gözenekli türlerde ve mıcırda daha yüksek olabilir
- Basınç dayanımı kuru bazaltta 2640-3200 kg/cm², ıslak bazaltta 2500 kg/cm², diyabazda 1800-2700 kg/cm² ve ergitilmiş bazaltta 3000-9158 kg/cm²'dir
Sıkça Sorulan Sorular
1 m³ bazalt kaç kilogramdır?
Ağırlık kayaç yoğunluğuna bağlıdır. Hesaplamalarda tablodaki değerler kullanılır; gerçek yoğunluk yatağa ve taşın yapısına göre değişir.
Bazaltın yoğunluğu neden değişebilir?
Mineral bileşimi, gözeneklilik, çatlaklar ve ayrışma derecesi yoğunluğu etkiler. Yoğun bazalt gözenekli bazalttan daha ağırdır.
Doğal ve ergitilmiş bazalt arasındaki fark nedir?
Doğal bazalt taş ve mıcır olarak kullanılır; ergitilmiş bazalt ise eritme yoluyla elde edilir ve yüksek aşınma ile kimyasal dayanım gereken yerlerde kullanılır.