Asetilenin kullanım alanları: asetilen nerelerde kullanılır?

Asetilen 19. yüzyılda keşfedilmiş ve günümüzde de önemli bir endüstriyel gaz olarak kalmıştır. Metal işleme, gaz kaynağı, kesme, lehimleme, organik sentez ve bazı özel teknik işlerde kullanılır.

Yaygınlığının temel nedenleri oksijen içinde yandığında yüksek alev sıcaklığı vermesi ve molekülünün yüksek kimyasal etkinliğidir. Asetilen tehlikeli yanıcı gaz olduğundan yalnızca güvenlik koşullarına uyularak kullanılmalıdır.

Asetilen nedir?

Normal koşullarda renksiz bir gazdır. Saf asetilen hemen hemen kokusuzdur; teknik gaz safsızlıklar nedeniyle keskin ve rahatsız edici kokabilir. Güçlü biçimde soğutulduğunda sıvı ve katı hâle geçer.

Yanlış kullanıldığında kararsızdır ve havayla patlayıcı karışım oluşturabilir. Bu nedenle sıradan sıkıştırılmış gaz gibi değil, gözenekli dolgu ve çözücü içeren özel tüplerde depolanıp taşınır. Çalışmalarda sağlam ekipman, havalandırma ve tedarikçi talimatlarına uyum gerekir.

Metal işlemede asetilen kullanımı

En bilinen kullanım alanı oksiasetilen kaynağı, kesme ve metal ısıtmadır. Oksijenle karışımında alev sıcaklığı yaklaşık 3100 °C’tir; bu değer çeliğin yerel ısıtılması, eritilmesi ve kesilmesine yeterlidir.

Asetilen şu işlemlerde kullanılır:

• gaz kaynağı ve onarım;
• çeliğin oksijenle kesilmesi;
• yumuşak ve sert lehimleme;
• düzeltme, bükme veya sonraki işlem öncesinde parçaların ısıtılması;
• metal yüzeylerin alevle temizlenmesi.

Elektrik ark yöntemleri birçok modern üretimde gaz kaynağının yerini almıştır; ancak asetilen torçları hareketlilik, bağımsızlık, yerel ısıtma veya karmaşık ekipmansız kesim gereken yerlerde kullanışlıdır.

Kimya endüstrisinde asetilen

Asetilen yalnızca yakıt değil, organik sentez hammaddesidir. Çözücü, monomer, polimer malzeme, sentetik kauçuk, teknik karbon ve başka ürünler asetilen temelinde üretilmiş veya tarihsel olarak üretilmiştir.

Eski asetilen süreçlerinin bir bölümü daha ucuz petrokimya hammaddeleriyle değiştirilmiştir. Bununla birlikte yüksek tepkime kabiliyeti ve katılma tepkimeleriyle gerekli organik bileşiklerin elde edilebilmesi nedeniyle hâlâ yararlı bir reaktiftir.

Karpit lambaları ve bağımsız aydınlatma

Geçmişte asetilen karpit lambalarında yaygın kullanılırdı. Kalsiyum karbürün suyla tepkimesiyle elde edilen gaz parlak alevle yanardı. Bu lambalar madenlerde, ulaşımda, deniz fenerlerinde, kamplarda ve elektriğin bulunmadığı yerlerde kullanılırdı.

Günümüzde elektrikli kaynaklar karpit lambalarının neredeyse tamamen yerini almıştır. Daha basit, güvenli ve rahat elektrikli aydınlatma nedeniyle yalnızca tarihî veya özel ekipman olarak kalmışlardır.

Asetilen kullanımında dikkat edilmesi gerekenler

Asetilen yüksek alev sıcaklığı ve metal işlemedeki kolaylığı nedeniyle değerlidir; ancak evsel amaçlı evrensel gaz değildir. Kolay tutuşur; özel tüp, sağlam regülatör, geri tepme valfi, hortum ve sıkı depolama kuralları gerektirir.

Kullanım alanı esas olarak endüstriyel ve profesyoneldir: kaynak istasyonları, onarım atölyeleri, metal işleme, kimyasal üretim ve özel teknik işler. Güvenli kullanımda genel makaleler değil, gazın güvenlik bilgi formu ve ekipman üreticisinin talimatları esas alınmalıdır.

Ayrıca bkz.: asetilenin özgül ağırlığı ve propan-bütanın özgül ağırlığı.