Taş kömürü nerelerde kullanılır? Kullanım alanları

Taş kömürü uzun süre dünyanın temel ısı ve enerji kaynaklarından biri olmuştur. Günümüzde enerji üretimindeki payı çevre gerekleri nedeniyle birçok yerde azalırken metalurji, kimya ve bazı teknolojik süreçlerde önemini korur.

Taş kömürü nedir ve nasıl çıkarılır?

Taş kömürü siyah veya koyu kahverengi, katı ve yanıcı bir fosil yakıttır. Bitkisel organik kalıntıların milyonlarca yıl basınç, sıcaklık ve jeolojik süreçlere maruz kalmasıyla oluşur. Esas bileşeni karbondur; kül, nem, kükürt, hidrojen, oksijen ve azot oranları kömür türüne göre değişir. Metalurjik kömürde koklaşma ve sinterleşme özellikleri özellikle önemlidir.

Yüzeye yakın damarlar açık ocaklarda, derin damarlar yer altı madenlerinde işletilir. Uzunayak, oda-topuk, delme-patlatma ve mekanize kazı gibi yöntemler; damar derinliği, kalınlığı, jeoloji ve ekonomi koşullarına göre seçilir.

Taş kömürü türleri ve sınıfları

Kömür renk, tane boyutu, yapı, köken ve işleme yöntemine göre sınıflandırılır.

Kaynak ülkelerde uzun alevli, gazlı, yağlı, koklaşabilir ve zayıf kömür gibi harfli sınıflar kullanılır. Ulusal sınıflandırmalar ve ticari adlar ülkeye göre değişebildiğinden, satın alma sırasında analiz raporu esas alınmalıdır.

Taş kömürünün kullanım alanları

Taş kömürü yakıt, proses hammaddesi ve işlenmiş ürün kaynağı olarak kullanılır:

1. Enerji ve yakıt. Termik santrallerde, kazanlarda ve bazı sanayi fırınlarında yakılır. Kömürden doğrudan veya dolaylı sıvı yakıt üretimi de mümkündür, ancak ekonomi ve çevre koşulları nedeniyle sınırlıdır.
2. Metalurji. Koklaşabilir kömür havasız ortamda ısıtılarak metalurjik koka dönüştürülür. Kok, yüksek fırında hem yakıt hem indirgen madde görevindedir; bazı döküm ve ferroalyaj süreçlerinde de kullanılır.
3. Kimya sanayisi. Koklaştırmada kok gazı, kömür katranı, amonyaklı ürünler ve başka yan ürünler elde edilir. Katran fraksiyonları zift, naftalin, fenolik bileşik, elektrot ve koruyucu kaplama üretimine girebilir.
4. Tarım ve toprak ürünleri. Taş kömürü doğrudan sıradan bir gübre değildir. Bazı işlenmiş hümik maddeler, amonyum bileşikleri veya karbon katkıları bileşimleri uygun olduğunda tarımsal ürünlerde kullanılabilir.
5. Ulaşım ve inşaat. Tarihsel olarak demiryolunda yakıt olarak kullanılmıştır. Günümüzde kok, katran, zift ve kül-cüruf türevleri yol, sanayi kaplaması ve bazı altyapı işlerinde değerlendirilebilir.

Taş kömürü yalnız bir yakıt değil, metalurji ve kimya hammaddesidir. Bununla birlikte kullanım kararı sera gazı ve hava kirletici emisyonları, atık yönetimi ve güncel çevre mevzuatıyla birlikte değerlendirilmelidir.