Ciężar właściwy rtęci: masa 1 litra i 1 m³

Rtęć to niebezpieczny ciekły metal, znany między innymi ze starszych termometrów. W temperaturze pokojowej jest cieczą, a jej gęstość jest tak duża, że mogą w niej pływać ciężkie metale, na przykład ołów lub żelazo. W temperaturze 20 °C gęstość rtęci wynosi około 13,546 g/cm³, czyli około 13 546 kg/m³. Wraz ze wzrostem temperatury gęstość stopniowo maleje.

Nazwa Hydrargyrum pochodzi od srebrzystej płynności rtęci, kojarzonej z wodą i srebrem. Polska nazwa „rtęć” odnosi się do tego samego metalu znanego od bardzo dawna.

Tabela ciężaru właściwego rtęci przy różnych temperaturach i stałym ciśnieniu

Przy obniżeniu temperatury do -39 °C rtęć zmienia stan skupienia i staje się ciałem stałym o wyraźnych właściwościach metalicznych. Przynależność Hg do metali została po raz pierwszy dowiedziona przez Łomonosowa i Brauna w 1759 roku, choć substancja była znana ludzkości już od bardzo dawna. Już starożytni Grecy umiejętnie wykorzystywali rtęć i znali jej trujące działanie. Alchemicy przez długi czas używali rtęci w doświadczeniach, licząc na stworzenie złota.

Gdzie występuje

Rtęć jest w przyrodzie mało rozpowszechniona. Jej zawartość w skorupie ziemskiej nie przekracza 83 mg/t, jednak koncentracja rud rtęci bywa dość wysoka, ponieważ pierwiastek ten stosunkowo łatwo wiąże się z innymi substancjami. Najbogatsze rudy zawierają do 2,5% rtęci. Jest to naturalny cynober, minerał z jaskrawoczerwonymi plamami, które na przełamie stopniowo pokrywają się lekkim nalotem wskutek procesów utleniania. Bardzo rzadko rtęć rodzima występuje w postaci kropli na skałach.

Oddziaływanie na organizm człowieka

Rtęć jest substancją toksyczną, a zagrożenie często nie jest widoczne od razu. W warunkach domowych główne ryzyko wiąże się nie z samą masą metalu, lecz z parami rtęci i długotrwałym oddziaływaniem na organizm.

Rtęć jest niebezpieczna przede wszystkim z powodu toksycznych par. Nawet w temperaturze pokojowej paruje, a wdychanie par może powodować zatrucie i uszkadzać układ nerwowy. Przy rozlaniu rtęci nie wolno zbierać jej odkurzaczem ani miotłą; należy przewietrzyć pomieszczenie i postępować zgodnie z zaleceniami służb sanitarnych lub ratunkowych.