Zastosowanie babbittu: gdzie używa się stopów przeciwciernych

Babbitt to grupa stopów przeciwciernych na bazie cyny lub ołowiu z dodatkami antymonu, miedzi i innych pierwiastków. Jego główne zastosowanie to łożyska ślizgowe i panewki, gdzie potrzebna jest miękka, dopasowująca się powierzchnia zdolna utrzymać smar i chronić wał podczas normalnej pracy.

Charakterystyka babbittu

Babbitt łączy miękką metaliczną osnowę z twardszymi wtrąceniami. Dzięki temu materiał dobrze się dociera, może częściowo wchłaniać drobne zanieczyszczenia, zmniejsza ryzyko zatarcia i pracuje ze stalowym wałem przy obecności filmu olejowego.

Nie jest to uniwersalny metal konstrukcyjny. Zwykle nakłada się go cienką warstwą na stalową, żeliwną lub brązową podstawę. Sztywność i nośność zapewnia korpus albo panewka, a warstwa babbittu działa jako powierzchnia przeciwcierna.

Rodzaje i marki babbittu

Babbity cynowe są zwykle droższe, ale lepiej nadają się do odpowiedzialnych łożysk, większych prędkości poślizgu oraz warunków, w których ważna jest odporność na korozję i stabilna praca. Babbity ołowiowe są tańsze i stosuje się je w lżejszych albo spokojniejszych warunkach, jeśli pozwala na to konstrukcja.

Babbity wapniowe i inne specjalne stosuje się w konkretnych zadaniach, gdzie ważna jest ekonomia lub określone właściwości użytkowe. Gatunek dobiera się według obciążenia, prędkości wału, temperatury, smarowania, trybu pracy i wymagań naprawy.

W praktyce spotyka się marki takie jak B83, B16 oraz babbitty wapniowe. Oznaczenie wynika ze składu stopu, dlatego nie należy zastępować jednej marki inną bez sprawdzenia wymagań technicznych.

Sfery i obszary zastosowania

• Łożyska ślizgowe. Babbitt jest warstwą roboczą panewek i podpór wałów w maszynach wymagających stabilnego klina olejowego.
• Turbiny, sprężarki i pompy. W energetyce i przemyśle panewki z babbittem stosuje się w dużych maszynach wirujących.
• Mechanizmy okrętowe i kolejowe. Babbitt stosuje się tam, gdzie ważna jest naprawialność, tłumienie i długotrwałe obciążenie.
• Urządzenia górnicze i hutnicze. Stop wykorzystuje się w ciężkich maszynach, kruszarkach, walcarkach i innych węzłach ślizgowych.
• Motoryzacja i maszyny rolnicze. W niektórych zespołach silników diesla i maszyn panewki z babbittem stosuje się tam, gdzie konstrukcja przewiduje taką warstwę przeciwcierną.
• Naprawa łożysk. Podczas regeneracji panewek usuwa się starą warstwę, przygotowuje powierzchnię i nakłada nową warstwę babbittu zgodnie z technologią.

Ograniczenia zastosowania

Babbitt wymaga prawidłowego smarowania, odprowadzania ciepła i dokładnego luzu. Przegrzanie, zanieczyszczony olej, niewspółosiowość wału lub przeciążenie mogą szybko zniszczyć warstwę. Trwałość zależy nie tylko od gatunku stopu, ale też od konstrukcji łożyska, jakości zalania, obróbki powierzchni i obsługi.

Do obliczeń masy materiału zobacz osobny artykuł o ciężarze właściwym babbittu.